Historia - Republika. Wojna domowa. Frankizm.

Republika rodziła się w warunkach wielkiego kryzysu światowego. Nowa konstytucja, czyniąc z Hiszpanii „demokratyczną republikę pracujących wszystkich klas" wprowadziła jednoizbowe Kortezy, powszechne wybory, laicyzację nauczania, pozbawiała Kościół wpływów ekonomicznych i politycznych oraz otwierała poszczególnym regionom drogę do autonomii. Drobnomieszczańscy liberałowie, którzy objęli władzę, nie potrafili jednak przeprowadzić głębokich reform strukturalnych, takich jak reforma rolna bez odszkodowania. Klasa robotnicza i drobnomieszczaństwo były rozbite między sprzeczne idee socjalistyczne i anarchistyczne; wpływy komunistów były minimalne. Nagły wybuch antyklerykalizmu okazał się dalszym czynnikiem dzielącym naród. Wybory w 1933 r. dały władzę prawicowym odłamom mieszczaństwa, dla których wzorem byt włoski faszyzm. Rosły też wpływy faszystowskiej Falangi założonej przez syna dyktatora z 1923 r. Jose Antonio Primo de Rivera. W 1933 r. wybuchł jesienią strajk górników Asturii, który przekształcił się w powstanie, krwawo stłumione przez legię cudzoziemską gen. Franco. W kraju wprowadzono prawa wojenne, zawieszono autonomię Katalonii. W kolejnych wyborach (1936) do władzy doszedł Front Ludowy z udziałem komunistów. Kraj był już wówczas głęboko podzielony na dwa zacięcie zwalczające się obozy. Rząd tracił możność działania; w ciągu 5 lat zmieniło się aż 28 gabinetów. Falangiści zaczęli stosować terror jako środek destrukcji instytucji republikańskich, anarchiści odpowiadali tym samym. Płonęły kościoły i siedziby związków zawodowych, ginęli działacze po obu stronach. 17 lipca 1936 r. armia ogłosiła pronunciomiento, najpierw na Wyspach Kanaryjskich, potem w Maroku. Gen. Francisco Franco Bahamonde dowodził na południu, gen. Emilio Mola Vidal na północy, gdzie bazą nacjonalistów stały się okolice Burgos i Nawarra. Rozpoczęła się trzyletnia wojna domowa, najstraszniejsza, jaką zna historia. Kosztowała ona Hiszpanię około miliona zabitych i nieobliczalne straty w majątku narodowym i dorobku kulturalnym. 
Nacjonaliści prowadzili tę wojnę pod hasłami krucjaty w obronie wiary, mając poparcie międzynarodowego kapitału i pomoc wojskową Włoch i Niemiec. Po stronie republiki opowiedział się Związek Radziecki oraz antyfaszyści z całego świata, którzy od września 1936 r. masowo wstępowali do Brygad Międzynarodowych, walczących do końca 1938 r. na wszystkich frontach; była wśród nich XIII polska brygada im. Jarosława Dąbrowskiego, a gen. Karol Świerczewski-Walter należał do najwybitniejszych dowódców armii republikańskiej. Natomiast większość krajów zachodniej Europy, pod przewodem Wielkiej Brytanii i Francji, zawiązała „Komitet Nieinterwencji", odcinając Republikę od dostaw broni. Mimo lokalnych sukcesów (odparcie szturmu na Madryt, klęska Włochów pod Guadalajarą, ofensywy republikańskie nad Ebro i pod Teruelem) republikanie przez cały czas musieli prowadzić walki obronne, w których stopniowo tracili kontrolę nad najważniejszymi regionami. Wiosną 1937 r. nacjonaliści zdobyli Baskonię, latem — Asturię, w 1938 r. przecięli terytorium republiki wzdłuż Ebro. W styczniu 1939 r. padła Barcelona. Wielka Brytania i Francja uznały wówczas rząd Franco, który po śmierci gen. Moli i rozstrzelaniu przez republikanów Jose Antonio Primo de Rivery, stał się jedynym zwierzchnikiem sit zbrojnych i Falangi wchłoniętej w ramy Ruchu Narodowego. 1 kwietnia Franco przywrócił monarchię, zniósł konstytucję z 1931 r., zlikwidował Kortezy, odwołał autonomię Baskonii i Katalonii, rozwiązał wszystkie partie i związki zawodowe. Lata II wojny światowej to okres neutralności, aczkolwiek Hiszpania przystąpiła do Paktu Antykominternowskiego, a „Błękitna Dywizja" walczyła od września 1941 r. pod Smoleńskiem i Leningradem. 
Po upadku III Rzeszy Hiszpania znalazła się pod pręgierzem opinii światowej. ONZ uchwaliła w lutym 1946 r. wniosek obligujący wszystkie państwa członkowskie do zerwania stosunków z reżimem Franco. Szansę wyjścia zza kordonu przyniosła Franco zimna wojna. Traktat wojskowy z USA dał Hiszpanii miliard dolarów rocznie począwszy od 1951 r. w zamian za bazy dla NATO. Do połowy lat 50-tych trwał okres bezwzględnego dławienia opozycji. Po przyjęciu Hiszpanii do ONZ (1955). a zwłaszcza po odsunięciu od władzy falangistów i oddaniu steru ekonomiki w ręce Opus Dei (1957) rozpoczął się w Hiszpanii okres unowocześniania struktur politycznych i rozwoju ekonomicznego. Przyczyniła się do tego „rewolucja turystyczna", napływ dewiz od emigrantów pracujących w krajach Europy Zachodniej oraz zagraniczne kapitały inwestowane w przemysł, transport, hotele, infrastrukturę. Dzięki temu powstał potężny przemysł, który stawia dziś Hiszpanię w rzędzie rozwiniętych krajów świata. Szczególnie uprzywilejowane regiony nadmorskie osiągnęły wysoki poziom życia, natomiast duże obszary wiejskie tkwią nadal w stanie zacofania i biedzie. Pod koniec lat 60-tych Hiszpania zaczęła prowadzić bardziej niezależną politykę zagraniczną, nawiązując na początku lat 70-tych stosunki handlowe, kulturalne i dyplomatyczne z krajami socjalistycznymi i krajami Trzeciego Świata. Od 1970 r. działają w Warszawie i Madrycie przedstawicielstwa handlowo-konsularne obu państw, przekształcone w 1977 r. w ambasady. Po śmierci gen. Franco (20 listopada 1975) nic nie mogło już powstrzymać załamania się dyktatury i liberalizacji życia w kraju. Tron Hiszpanii objął wnuk Alfonsa XIII, Juan Carlos I, który umożliwił liberalnym działaczom dawnego obozu rządzącego, pod kierownictwem premiera Adolfo Suareza, przeprowadzenie procesu ostrożnych zmian demokratycznych, przyspieszanych z każdym miesiącem pod naciskiem postępowych sił społecznych. Przywrócono wolność słowa i stowarzyszeń, dokonano szerokiej amnestii, wprowadzono autonomię Katalonii i Baskonii, Wiosną 1977 r. zalegalizowano Komunistyczną Partię Hiszpanii, a w czerwcu 1977 r. odbyły się pierwsze po 41 latach wybory powszechne, w których zwycięstwo odniosły centrowa Unia Centrum Demokratycznego oraz Hiszpańska Socjalistyczna Partia Robotnicza; Komunistyczna Parnia Hiszpanii KPH znalazła się na trzecim miejscu. Nowe Kortezy (Kongres Deputowanych i Senat) za główne zadanie mają opracowanie nowej konstytucji.

Nasze Serwisy

  • www.Szwajcaria.biz.pl
  • www.Moja-Holandia.pl

Nasi Partnerzy