Rzeźba

Odziedziczywszy po epoce imperium rzymskiego tradycje rzeźby klasycznej, Wizygoci kontynuowali tę dziedzinę sztuki; jej resztki zachowały się w budowlach oryginalnych i fragmentach utytych do budowy innych obiektów (wizygockie kapitele w meczecie Omajjadów w Kordobie). Rzeźba arab. ma charakter dekoracji ściennych (napisy, stylizowane motywy kwiatowe). Rozwinęła się wówczas rzeźba użytkowa, rzemiosło artystyczne i ceramika, Mozarabowie przenieśli na pn. tradycje wizygockie i nowe elementy sztuki arab., wnosząc ważny wkład do rozwoju rzeźby romańskiej, która w Hiszpanii trwa dłużej niż we Francji (do XIII w.), występuje najliczniej i jest najlepiej zachowana. Grupa romańskich krużganków klasztornych nie ma sobie równych na świecie (Katalonia: Barcelona, Gerona, Tarragona, S. Cugat del Valles, Ripoll, Estany; Aragonia: Huesca, S. Juan de la Pena; Nawarra: Estella, Pampiona; Kastylia: Sto. Domingo de Silos). Portale kościołów olśniewają nie tylko rozmiarami, ale i bogactwem programu ikonograficznego. Prócz rzeźb na tympanonach i archiwoltach są tam posągi na i przy filarach, rzeźbione kapitele, węgary, drzwi (Katalonia — Ripoll; Kastylia León, Avila, Soria; Galicja Orense, Tuy, Santiago de Compostela).
Rzeźba gotycka pojawia się bardzo wcześnie: pierwszy przejaw zmiany charakteru, pojawienie się elementów typowych dla gotyku, widoczny jest w „Portyku Chwały" katedry w Santiago de Compo­stela (koniec XII w.), gdzie posągi wyzwalają się z ram arch., zwracają do siebie, zaczynają jak gdyby żyć własnym życiem. Podobnym arcydziełem jest portal Sarmental katedry w Burgos. Rozwój rzeźby następuje pod wyraźnym wówczas wpływem pn. Francji. Późny gotyk przyniósł wzrost wpływów burgundzkich, potem flam. i niem., jednakże bez ślepego naśladownictwa. Hiszpanie przejmują z pn. raczej zamiłowanie do bogactwa dekoracyjnego niż tendencję realistyczną; w tym kierunku działają tradycje sztuki arab. Powstają okazałe ołtarze, kraty, stalle (Katalonia, Aragonia, później Kastylia); artyści hiszp. wyżywają się w tej dziedzinie twórczości, tworząc kompozycje oszałamiające rozmiarami (gł. ołtarze katedr w Tarragonie, Saragossie, Toledo). Późny gotyk w rzeźbie swą ekspresją, bogactwem formy, zmysłowym realizmem zapowiada niejako barok z pominięciem klasycznej epoki renesansowej. Styl izabeliński prócz wspaniałych złoconych ołtarzy przyniósł też oryginalny typ nagrobnej rzeźby: klęczącą figurę zmarłego. Pierwszego „oranta" wyrzeźbił w kartuzji Miraflores pod Burgos Gil de Siloe. Przedstawiciele stylu plateresco (Gabriel Joly, Alonso de Covarrubias, Vasco de la Zarza, Felipe de Bigarny) tworzą mistrzowskie płaskorzeźby ołtarzowe, stalle, nagrobki. Rozwija się też monumentalna rzeźba polichromowa — w kamieniu, alabastrze, a zwłaszcza w drewnie. „Escultura policromada" stanie się stopniowo najważniejszą dziedziną hiszp. rzeźby.
Klasycyzm nie przyjął się w hiszp. rzeźbie. Wprawdzie Włosi i kształceni we Włoszech artyści przełomu XV i XVI w. — Bartolome Ordónez, Damian Formant, Juan de Borgona naśladują antyczne wzory, ale szybko zatriumfuje styl oryginalny, oparty na uczuciach religijnych i zamiłowaniu do realizmu. Alonso de Berruguete (ur. 1490) był w dziedzinie rzeźby odpowiednikiem El Greca w malarstwie. Uduchowione, mistyczne postacie jego ołtarzy w Valladolid i innych miastach Kastylii są podobną syntezą pierwiastka duchowego i materialnego. Juan de Juni (ur. ok. 1507, Burgundczyk z Joigny), twórca grup religijnych, „pasos" i ołtarzy (Valladolid i inne miasta Kastylii) wyłamuje się z ram renesansu gwałtowną ekspresją ruchu i napięciem emocjonalnym; jest jednocześnie kontynuatorem form późnego gotyku Burgundii i prekursorem baroku.
W XVII w. rzeźba staje się główną dziedziną hiszp. sztuki jej realizm i mistycyzm znajdują najpełniejszy wyraz w formach barokowych. Mecenasami rzeźbiarzy są głównie klasztory i religijne bractwa; rzeźba ołtarzowa oraz procesyjna rozwijają się najpełniej. Polichromia nabiera charakteru naturalistycznego. Posągi świętych, Madonny, Chrystusa pokrywają się bogatymi szatami, klejnotami, mają nawet prawdziwe włosy. Dwie główne szkoły to kastylijska, gdzie Juan de Anchieta (lub Ancheta, ur. 1540), uczeń Juniego, potem Gregório Fernandez (ur, 1562 lub 70) kontynuują tradycje pracowni Berruguetego i Juniego w Valladolid, oraz przede wszystkim andaluzyjska; rzeźba barokowa osiąga tam doskonałość plastyczną i pełnię ekspresji. Juan de Martinez Montańes (ur. 1568) i jego uczeń, Juan de Mesa (ur. 1586), tworzą pod koniec XVI w. wielki ołtarz w Santiponce pod Sewillą, jedno z arcydzieł sztuki hiszp. Alonso Ceno (ur. 1601) w Grenadzie i Pedro de Mena (ur. 1628) w Maladze, często pracujący razem (ich dorobek do dziś jest sporny) tworzą rzeźby o niezwykłej wprost ekspresji. Cano przedstawia wizje cierpienia fizycznego w sposób graniczący z halucynacją (odcięte głowy św. Jana Chrzciciela); Mena jest ascetyczny, pełen uduchowienia i zadumy nad losem ludzkim (Pokutująca Magdalena w muzeum w Valladolid). Pedro Roldan (ur. 1624) i jego córka Luisa „La Roldana" (ur. 1656) rzeźbią łagodne, świetliste i piękne fizycznie postaci Madonny, do dziś będące chlubą bractw religijnych Sewilli (La Macarena).
Tak wspaniale rozwinięta dziedzina sztuki kończy się nagle i bezpowrotnie pod koniec XVII w. Poza przybyszem z Włoch, Francisco Salzillo (ur. 1707), przez cały wiek XVIII i XIX Hiszpania nie wydała już ani jednego rzeźbiarza, który mógłby się równać z mistrzami „Złotego Wieku".

Nasze Serwisy

  • www.Szwajcaria.biz.pl
  • www.Moja-Holandia.pl

Nasi Partnerzy